به گزارش تحریریه، پروفسور لیو ژونگ ‌مین (刘中民) از مؤسسه مطالعات خاورمیانه دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای، درباره سفر وزیر امور خارجه ایران به چین با روزنامه The Paper گفت‌وگو کرد. متن کامل این مصاحبه به شرح زیر است:

در حالی که تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه همچنان در حال تغییر است، سفر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، به پکن بار دیگر توجه‌ها را به نقش چین در مدیریت بحران‌های منطقه‌ای جلب کرده است. عراقچی در جریان این سفر با وانگ یی(王毅)، عضو دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست چین و وزیر امور خارجه این کشور، دیدار و گفت‌وگو کرد.

این سفر در مقطعی انجام شد که وضعیت منطقه در نقطه‌ای حساس میان تشدید درگیری‌ها و تلاش‌های دیپلماتیک برای مهار بحران قرار دارد. دور جدید تنش‌ها پس از حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه شدت گرفت و امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز نیز به یکی از نگرانی‌های مهم بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شد. هرچند در ۸ آوریل با میانجی‌گری پاکستان میان ایران و آمریکا آتش‌بس موقتی برقرار شد، اما اختلافات بنیادین درباره پرونده هسته‌ای ایران، تحریم‌ها و ترتیبات امنیتی منطقه همچنان پابرجاست.

در همین حال، تحرکات دیپلماتیک میان قدرت‌های بزرگ نیز وارد مرحله تازه‌ای شده است. کمی بعد از سفر وزیر خارجه ایران به پکن، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، نیز در چارچوب سفر رسمی خود در چین حضور یافته و گفت‌وگوهای سطح بالای چین و آمریکا در حال برگزاری است. اگرچه جزئیات کامل این مذاکرات منتشر نشده، اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند بحران ایران و آینده امنیت خاورمیانه یکی از موضوعات مهم مورد بحث میان دو طرف است.

در دیدار پکن، عراقچی آخرین تحولات مذاکرات ایران و آمریکا و همچنین ارزیابی تهران از روندهای پیش‌رو را با طرف چینی در میان گذاشت. او تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران قاطعانه از حاکمیت ملی و عزت مردم خود دفاع خواهد کرد، اما در عین حال همچنان از مسیر دیپلماسی و گفت‌وگو برای دستیابی به راه‌حلی جامع و پایدار حمایت می‌کند.

وانگ یی نیز در این دیدار بار دیگر بر ابتکار چهارگانه شی جین‌ پینگ برای حفظ و تقویت صلح و ثبات در خاورمیانه تأکید کرد و گفت این ابتکار با استقبال گسترده جامعه جهانی روبه‌رو شده است. به گفته او، چین معتقد است توقف کامل جنگ فوریتی اجتناب‌ناپذیر دارد و ازسرگیری درگیری‌ها تنها موجب تشدید بی‌ثباتی خواهد شد. از این رو، پایبندی به مسیر مذاکره و راه‌حل سیاسی اهمیت اساسی دارد. او همچنین اعلام کرد چین از تلاش ایران برای حفظ حاکمیت و امنیت ملی خود حمایت می‌کند و رویکرد تهران در پیگیری راه‌حل سیاسی از طریق دیپلماسی را مثبت ارزیابی می‌کند.

در روزهای گذشته، وزیر خارجه ایران نیز در پیامی به زبان چینی در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که ایران به چین اعتماد دارد و امیدوار است پکن همچنان نقش فعال و سازنده‌ای در پیشبرد صلح و توقف جنگ ایفا کند.

اما آیا سفر وزیر خارجه ایران به چین و هم‌زمانی آن با تعاملات سطح بالای چین و آمریکا می‌تواند به معنای نزدیک شدن پایان جنگ باشد؟

روزنامه نیویورک‌تایمز در گزارشی نوشت که پس از آغاز درگیری میان ایران و آمریکا، عباس عراقچی نخستین مقام بلندپایه ایرانی است که به پکن سفر می‌کند. دیدار او با وزیر خارجه چین، گام دیگری در چارچوب تلاش‌های محتاطانه پکن برای کمک به پایان دادن به این بحران به شمار می‌رود.

پروفسور لیو ژونگ ‌مین اظهار داشت که سفر عراقچی در امتداد نقش‌آفرینی مستمر چین برای کاهش تنش‌ها و ایفای نقشی سازنده در بحران خاورمیانه پس از آغاز درگیری میان آمریکا، اسرائیل و ایران قابل ارزیابی است.

به گفته او، مداخله مستقیم چین برای میانجی‌گری میان آمریکا، اسرائیل و ایران واقع‌بینانه نیست، اما پکن در جلوگیری از گسترش بحران و مهار تشدید تنش‌های منطقه‌ای نقشی مهم و مؤثر ایفا کرده است.

از زمان آغاز دور جدید بحران، وانگ یی بارها با وزرای خارجه کشورهای منطقه و قدرت‌های مرتبط گفت‌وگو کرده و نماینده ویژه دولت چین در امور خاورمیانه نیز چندین بار به کشورهای حوزه خلیج فارس سفر کرده است. در هفته‌های اخیر نیز سفر مقام‌های عالی‌رتبه اماراتی به چین و همچنین حضور وزیر خارجه ایران در پکن، نشان‌دهنده ادامه تلاش‌های دیپلماتیک چین برای کاهش تنش‌هاست.

لیو ژونگ ‌مین معتقد است چین به‌ویژه در جلوگیری از وخیم‌تر شدن روابط ایران و کشورهای عربی خلیج فارس نقش قابل‌توجهی داشته است. به گفته او، بهبود روابط ایران و کشورهای عربی در سال‌های اخیر، تا حد زیادی نتیجه میانجی‌گری چین در توافق آشتی ایران و عربستان در سال ۲۰۲۳ بوده است. با این حال، در جریان بحران اخیر، تنش میان ایران و برخی کشورهای عربی دوباره افزایش یافت و چین تلاش زیادی برای کاهش اختلافات و جلوگیری از سرایت بحران به کل منطقه خلیج فارس انجام داده است.

رسانه‌های ایرانی نیز توجه گسترده‌ای به سفر عراقچی به چین نشان داده‌اند. خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران گزارش داد که عراقچی در پکن اعلام کرده ایران آماده دفاع از خود است، اما همچنان به دیپلماسی پایبند خواهد ماند. شبکه پرس‌تی‌وی نیز نوشت عراقچی معتقد است که چین نیز این دیدگاه را پذیرفته که «ایران پس از جنگ، دیگر همان ایران پیش از جنگ نیست» و جایگاه منطقه‌ای و بین‌المللی جمهوری اسلامی دستخوش تغییر شده است.

عراقچی همچنین در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که تهران از ابتکار چهارگانه چین برای حفظ و تقویت صلح و ثبات منطقه حمایت می‌کند و خواهان شکل‌گیری یک ساختار جدید منطقه‌ای در دوران پساجنگ است؛ ساختاری که توسعه و امنیت را به‌صورت هم‌زمان و هماهنگ دنبال کند.

اشاره عراقچی به «ساختار جدید منطقه‌ای مبتنی بر توسعه و امنیت» را می‌توان نوعی هم‌سویی راهبردی میان تهران و پکن درباره نظم آینده خاورمیانه دانست. لیو ژونگ ‌مین در این باره توضیح داد که این رویکرد با مفاهیمی که چین طی سال‌های اخیر در خاورمیانه مطرح کرده، همخوانی کامل دارد. پکن همواره بر ایجاد یک ساختار امنیتی جدید در خاورمیانه بر پایه «امنیت مشترک، جامع، مشارکتی و پایدار» تأکید کرده است؛ به این معنا که امنیت منطقه نباید مبتنی بر ترتیبات انحصاری باشد، بلکه باید هم‌زمان ابعاد سنتی و غیرسنتی امنیت را در بر بگیرد و توسعه اقتصادی را نیز در کنار ثبات سیاسی دنبال کند.

به اعتقاد لیو ژونگ ‌مین، سرنوشت جنگ در نهایت بیش از هر چیز به تصمیمات ایالات متحده بستگی دارد. او معتقد است در شرایطی که تعاملات سطح بالای چین و آمریکا در جریان است، دو طرف ممکن است درباره بحران ایران نیز تبادل نظر کنند.

او افزود: «از زمان آغاز دور جدید بحران فلسطین و اسرائیل در سال ۲۰۲۳ و سپس تشدید رویارویی ایران و اسرائیل، چین همواره بر حل‌وفصل اختلافات از طریق گفت‌وگو و مذاکره تأکید کرده و معتقد بوده قدرت‌های بزرگ باید مسئولیت خود را در حفظ امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی ایفا کنند.»

روزنامه سنگاپوری لیان هه زائو بائو نیز به نقل از کارشناسان نوشت که سفر وزیر خارجه ایران به چین فرصتی در اختیار پکن قرار داده تا در مأموریت دشوار میانجی‌گری در بحران خاورمیانه نقش‌آفرینی کند. با این حال، آمریکا انتظار دارد چین فشار بیشتری بر ایران وارد کند تا تهران امتیازات بیشتری بدهد یا حتی عقب‌نشینی کند؛ اما بعید است پکن حاضر باشد به بهای تضعیف روابط خود با ایران، خواسته واشنگتن را اجرا کند.

لیو ژونگ ‌مین در ادامه تأکید کرد که مشکل اصلی همچنان به سیاست‌های نامطمئن آمریکا بازمی‌گردد. به گفته او، اختلافات عمیق میان تهران و واشنگتن درباره برنامه هسته‌ای ایران، توان موشکی و مسئله گروه‌های نیابتی منطقه‌ای همچنان پابرجاست. بنابراین، هرچند چین می‌تواند به کاهش تنش‌ها و تشویق طرف‌ها به مذاکره کمک کند، اما پایان واقعی جنگ در نهایت به تصمیمات واشنگتن وابسته خواهد بود.

او در پایان گفت:

«کسی که گره را زده، باید خودش آن را باز کند. چین به ایفای نقشی سازنده ادامه خواهد داد، اما اینکه اوضاع واقعاً آرام شود یا نه، تا حد زیادی به مسیر آینده سیاست آمریکا بستگی دارد.»

منبع: روزنامه The Paper

پایان/